BELEIDSMATIGE EN FINANCIËLE ONTWIKKELINGEN

Voor u ligt de Begroting 2027-2030. De Programmabegroting 2027-2030 is een bijzonder begrotingsdocument. Het is de eerste begroting van het in het afgelopen voorjaar gevormde college en mede geënt op het coalitieakkoord dat daaraan ten grondslag ligt.

De ambities van het gemeentebestuur en van de nieuwe coalitie zijn groot. Venlo heeft zelfbewust gekozen voor een strategische koers van gezonder, mooier, slimmer, socialer en leefbaarder. Voor een toekomstbestendig Venlo waar ook na 2040 nog een sterke sociaaleconomische structuur aanwezig is om te voorzien in de voor onze bevolking gewenste en noodzakelijke stedelijke voorzieningen. Geen dorp aan het water, maar een vitale stad aan de Maas.

We realiseren ons daarbij tegelijkertijd dat ook de basis in onze stad onze inzet vraagt, zowel ruimtelijk als sociaal-maatschappelijk. En een groot deel van onze inspanningen en middelen zijn daaraan verbonden, of dat nu het onderhoud aan wegen, accommodaties of openbaar groen betreft, de ondersteuning aan jongeren en gezinnen of de hulp aan ouderen. We bouwen immers geen nieuwe stad, maar we vernieuwen Venlo op basis van het bestaande.

Het is evident dat dit niet vanzelf gaat en dat daarvoor investeringen en keuzes noodzakelijk zijn. In het coalitieakkoord staat daarover opgenomen: “We besteden geld bewust. We investeren vooral in plannen die zichtbaar bijdragen aan Venlo en die toekomstige kosten helpen voorkomen. Nieuwe plannen wegen we altijd af tegen wat we al doen. Soms betekent dit dat we stoppen met bestaande activiteiten om ruimte te maken voor nieuwe prioriteiten." Daar gaat in de kern deze begroting over, over het wat, het waarom, het hoe en het wanneer.

Voor zover die financiële ruimte er in het eerste jaar van de bestuursperiode nog niet is, betekent dat politieke wensen nu nog niet concreet kunnen worden ingevuld. De voorbereiding van keuzes om bestaande inzet of bestaande activiteiten te verminderen of geheel af te bouwen vraagt niet alleen de politieke wil om dit te doen, maar ook zorgvuldige voorbereiding en afweging. Zover zijn we nog niet.

Om toch een eerste stap te zetten hebben we, voor zover we daartoe de mogelijkheden zagen, een aantal voorstellen incidenteel bekostigd en voorwaardelijk gemaakt van additionele Rijksmiddelen of toekomstige ombuigingsmogelijkheden. Daarnaast hebben we die voorstellen gehonoreerd die voortvloeien uit vastgesteld beleid of wet- en regelgeving. Dat laat overigens onverlet dat we u voorstellen kunnen doen om, waar de ontwikkeling van de aan het beleid verbonden indicatoren daartoe aanleiding geeft, het beleid te kunnen bijstellen.

Niet alleen kunnen doelen door u worden bijgesteld, maar indien doelstellingen gehaald worden of de vraag naar onze inzet en onze dienstverlening afneemt kan er ruimte ontstaan voor nieuwe initiatieven. Ruimte voor nieuw beleid, nieuwe projecten of nieuwe initiatieven. De strategische koers uit Venlo 2040 en de daarvan afgeleide deelvisies zijn daarbij leidend.

Zoals eerder betoogd, het gaat goed met de gemiddelde inwoner van Venlo, met de Venlose organisatie en met onze gemeenschappen. Dat neemt niet weg dat er nog voldoende vraagstukken en opgaven zijn die onze aandacht vragen. Tegelijkertijd doet ook het Rijk een groot beroep op gemeenten ten aanzien van de aanpak van een aantal majeure opgaven op het gebied van klimaat, wonen en energie en zijn we nog niet uitgepraat met het Rijk over een toereikende bekostiging van gemeenten, onder andere ten aanzien van ontwikkelingen die verband houden met volumes en prijzen.

De ontwikkeling van de Brainportregio en de druk van de Nijmeegse woningmarkt gaan niet aan Venlo en aan onze regio voorbij. U heeft de wens uitgesproken om niet af te wachten, maar actief aan te sluiten op de mogelijkheden die deze ontwikkeling ons biedt om de stedelijke ontwikkeling en het daaraan gekoppelde voorzieningenaanbod een stevige impuls te geven. Een evenwichtigere bevolkingssamenstelling, een groter en gevarieerder woningaanbod, toekomstig draagvlak voor onze voorzieningen en onze regionale economie, vitale gemeenschappen en voldoende ontwikkelingskansen voor onze jeugd.

Niet alleen vraagt dit de daarvoor benodigde beleidsvoorbereiding en bestuurlijke afstemming, maar ook noodzakelijke fysieke investeringen in onze stedelijke voorzieningen en in het stedelijk weefsel. Voor één van deze investeringen, de herontwikkeling van het Flujasplein, hebben we in deze begroting de daarvoor benodigde voorbereidingsmiddelen opgenomen. Als een eerste stap in de aanloop die we naar de schaalsprong maken.

Op basis van de noodzaak om, enkele jaren na de implementatie van de huidige programma indeling, om meer focus aan te brengen in de programmatische sturing van onze opgaven hebben wij het  aantal programma’s teruggebracht. De basis is echter ongewijzigd gebleven, net als de inhoud van de bestuurlijke portefeuilles.

Tot slot merken we op dat er -door de organisatie is aangegeven- dat bij alle voorstellen nadrukkelijk is gekeken naar het realisme ten aanzien van de uitvoering, zowel wat betreft de eigen mogelijkheden als de bijdrage die daarvoor van derden nodig is. Onduidelijk is wat de invloed is van exogene factoren, zoals netcongestie, digitale veiligheid en geopolitieke ontwikkelingen op de ontwikkeling van Venlo op de wat langere termijn.

Financiële positie
Een gezonde financiële positie is randvoorwaardelijk voor het realiseren van de maatschappelijke opgaven op de (middel)lange termijn. De vastgestelde koers en de huidige financiële positie maken het mogelijk om de in deze begroting opgenomen ambities en voorstellen uit te kunnen voeren.

De financiële indicatoren blijven binnen de door uw raad vastgestelde streefwaarden, met uitzondering van het kapitaallastenplafond. Zoals in de inleiding is toegelicht, worden enkele voorliggende voorstellen incidenteel gedekt en zijn deze, waar van toepassing, afhankelijk gesteld van aanvullende rijksmiddelen dan wel toekomstige ombuigingsmogelijkheden. Daarnaast is gekeken naar de ontwikkeling van de algemene reserves en worden de cumulatieve reserveringen die voortvloeien uit de tekortkomingen in de nieuwe financieringssystematiek van het Rijk ingezet ter versterking van het begrotingssaldo. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan realisatie van de maatschappelijke opgave en het behoud van een financieel gezonde positie. Tegelijkertijd vraagt het structureel in evenwicht houden van de begroting op de middellange en lange termijn, in combinatie met de verdere uitvoering van onze maatschappelijke opgaven, om het maken van weloverwogen keuzes in de komende jaren.

Beoordeling financiële positie
De beoordeling van de financiële positie vindt plaats op basis van de door u vastgestelde strategische en tactische doelstellingen. De strategische doelstelling is een duurzaam gezonde financiële huishouding. De tactische doelstellingen zijn:

1. Sluitende begroting;
2. Voldoende weerstandscapaciteit;
3. Wendbare begroting;
4. Acceptabele schuld.

Deze tactische doelstellingen zijn elk voorzien van één of meer kengetallen. Deze kengetallen - inclusief een analyse en beoordeling - worden uitgebreid toegelicht in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing (kengetallen financiële positie). In deze paragraaf worden de belangrijkste conclusies samengevat weergegeven.

Doelstelling sluitende begroting

De doelstelling is een reëel structureel sluitende (meerjaren)begroting. Voor de jaarschijven 2028 en 2029 wordt incidenteel een totaalbedrag onttrokken uit de algemene reserve om (incidentele) activiteiten mogelijk te maken. In het verlengde hiervan stellen wij voor het voordelig resultaat 2027 van € 1,8 miljoen toe te voegen aan de algemene reserve. De jaarschijf 2030 is (structureel) sluitend zonder verrekening met de algemene reserve.

De structurele exploitatieruimte bedraagt voor het jaar 2027 +0,1%. Vanaf 2028 laat de structurele exploitatieruimte een positieve ontwikkeling zien van -0,3% in 2028 naar +1,1% vanaf 2030. De structurele exploitatieruimte bevindt zich met uitzondering van 2028 boven het door de gemeenteraad vastgestelde minimum van > 0%.

Doelstelling voldoende weerstandscapaciteit
De doelstelling 'voldoende weerstandscapaciteit' betreft het beschikbaar hebben van voldoende middelen (weerstandscapaciteit) voor het opvangen van de geïdentificeerde risico's, waarbij de risicobereidheid is: "Venlo wil geen risicomijdende gemeente zijn". De ratio weerstandsvermogen bedraagt in 2027 2,59 en daalt naar 2,39 in 2030. De door u vastgestelde streefwaarde ligt tussen de 1,4 en 2,0 (classificatie: ≥ 1,4 < 2,0). Het gemeenschappelijk financieel toezichtkader van provincies kwalificeert dit als 'Ruim Voldoende'. Op basis van deze begroting voldoen wij (ruim) aan de door de gemeenteraad vastgestelde streefwaarde. Onderdeel van deze ratio is  het gekwantificeerde risicoprofiel. Uitgangspunt is dat in 2027 het beleidskader 'Risicomanagement en weerstandsvermogen' wordt aangepast en strategisch risicomanagement verder wordt geoptimaliseerd.

De solvabiliteitsratio daalt de komende jaren van 42% (31 december 2025) naar 32% in 2030. Het eigen vermogen is in alle jaarschijven van de begroting 2027-2030 hoger dan in de begroting 2026-2029 verwacht werd. De solvabiliteitsratio begeeft zich voor alle jaren boven de vastgestelde streefwaarde van de (minimale) bandbreedte van 25%-30%. Het gemeenschappelijk financieel toezichtkader van provincies geeft een signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio van <20% als meest risicovol.

Een substantieel deel van de solvabiliteitsratio bestaat uit bestemmingsreserves die gekoppeld zijn aan het realiseren van de maatschappelijke opgaven en de reserve voor de financiering van de kapitaallasten van gedane investeringen. Op basis van de realisatie van de geformuleerde doelstellingen worden deze reserves op (middel)lange termijn uitgegeven waardoor het eigen vermogen op de (middel)lange termijn gaat dalen waardoor ook de solvabiliteitsratio gaat dalen.

Doelstelling wendbare begroting
De doelstelling 'wendbare begroting' gaat om de bepaling of de begroting voldoende wendbaar is om tijdig te kunnen anticiperen op nieuwe ontwikkelingen. De structurele exploitatieruimte is, met uitzondering van de jaarschijf 2028, voor alle jaren positief.

Een belangrijk afwegingscriterium voor de (omvang van) investeringen is het door uw gemeenteraad vastgestelde kapitaallastenplafond. Het plafond is een belangrijke signaalwaarde om te waarborgen dat de begroting voldoende wendbaar blijft. Het kapitaallastenplafond bedraagt vanaf 2027 € 42,56 miljoen (inclusief bijstelling op basis van de vastgestelde uitgangspunten). De kapitaallasten bedragen in 2029 en 2030 respectievelijk € 43,38 miljoen en € 44,96 miljoen en overschrijden daarmee de signaalwaarde van € 42,56 miljoen.

Doelstelling acceptabele schuld
De schuldpositie van de gemeente Venlo dient zich op een acceptabel niveau te bevinden. De netto schuldquote bedraagt 64% in 2027 en stijgt naar 78% in 2030 (streefwaarde < 90%) onder andere als gevolg van nieuw aan te trekken financiering. De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen bedraagt 49% in 2027 en stijgt naar 64% in 2030 (streefwaarde < 90%). De schuldquotes bevinden zich onder de door de gemeenteraad vastgestelde streefwaarden. De schuldquotes laten als gevolg van de voorgenomen activiteiten en investeringen ten gunste van de maatschappelijke opgaven een stijging zien ten opzichte van de jaarrekening 2025 (35% en 20%).

De netto schuld gecorrigeerd voor verstrekte leningen per inwoner bedraagt voor het jaar 2027 € 2.891 en stijgt naar € 3.513 per inwoner voor het jaar 2030.

Uitgangspunten Kadernota 2027
Uitgangspunt voor de begrotingsbehandeling 2027 vormt de inhoudelijke en financiële kaderstelling zoals deze is opgenomen in de Kadernota 2027, inclusief de behandeling van de kadernota in de gemeenteraad.